Położenie:

Powiat Średzki Wielkopolski znajduje się w środkowo-południowej części Pojezierza Wielkopolskiego, w obrębie którego wyróżnia się Równinę Wrzesińska i Kotlina Śremska. Równina Wrzesińska to płaska lub falista równina związana z działalności lądolodu skandynawskiego, która w części południowo-zachodniej urozmaicona jest polodowcową rynną z ośmioma jeziorami Kórnicko-Zaniemyskimi. Kotlina Śremska obejmuje południową część powiatu i stanowi poszerzoną część doliny Warty, która w tym miejscu ma przebieg wschód-zachód, wchodząc w skład Pradoliny Warszawsko-Berlińskiej. Obok łąkowego, zalewowego dna doliny występują tu wyższe terasy piaszczyste.

 Klimat:

Powiat Średzki znajduje się w strefie wpływów klimatu umiarkowanego, którego cechą jest wzajemne oddziaływanie powietrza morskiego i kontynentalnego, powodując zmienne stany pogody. Najczęściej nad teren powiatu napływa powietrze polarno-morskie znad północnego Atlantyku. Latem jest to powietrze chłodne, powodując znaczne zachmurzenie i opady atmosferyczne, a zimą ocieplenie i odwilż. Masy powietrza polarno-kontynentalnego napływające znad Europy Wschodniej i Azji, powoduje latem i zimą ochłodzenie z jednoczesnym wypogodzeniem. Powiat Średzki należy do obszarów o najniższych opadach w Polsce (550 mm/rok), największej liczbie dni słonecznych (ponad 50) oraz najmniejszej ilości dni pochmurnych w kraju (poniżej 130). Średnie temperatury powietrza na podstawie danych ze stacji Pętkowo gm. Środa Wlkp. wynosiły odpowiednio: średnia minimalna stycznia –1,5 ⁰C, średnia maksymalna lipca +19 ⁰C, średnia roczna +8,8 ⁰C. Liczba dni mroźnych waha się od 30 – 50 dni, liczba dni z przymrozkami wynosi średnio 100 – 110 dni, a przeciętny czas zalegania pokrywy śnieżnej waha się od 38 – 60 dni. Okres wegetacyjny trwa 200–220 dni. Wiatry wieją w przewadze z kierunków zachodnich i południowo-zachodnich, co uwarunkowane jest cyrkulacją atmosferyczną w tej części kraju.

        Pod względem zasobności w wody powierzchniowe Powiat Średzki zaliczany jest do obszarów średniej zasobności w wodę.

Sieć rzeczna

         Na terenie Powiatu Średzkiego sieć rzeczną tworzy rzeka Warta i lokalna rzeka Maskawa z dopływami Strugą Średzką, Wielkim Rówem i Miłosławką.

W przebiegu głównych cieków odwadniających nasz powiat dominuje kierunek południkowy, a jedynie Miłosławka i Maskawa w swym dolnym biegu wykazują przebieg równoleżnikowy. Cieki charakteryzują się śnieżno-deszczowym reżimem zasilania z jednym maksimum i minimum w ciągu roku.

·    Warta jest głównym prawobrzeżnym dopływem Odry

Warta w Nowym Mieście

o długości 808,2 km. Układ dolin i sieci rzecznej wiąże się z układem pradolin i dolin przełomowych powstałych wskutek działania lodowca. Sieć rzeczna jest dobrze rozwinięta, uzupełniona wieloma jeziorami o zróżnicowanej wielkości oraz zbiornikami sztucznymi. Przez obszar Powiatu Średzkiego w gminie Nowe Miasto przepływa rzeka Warta na odcinku 38 km (340,0 km – 302,0 km), w tym 16 km stanowi granicę z Powiatem Śremskim.

·    Maskawa jest prawostronnym dopływem Warty, uchodzącym do niej na 307,2 km, 11 km na wschód od miejscowości Śrem, w okolicach Józefowa. Całkowita długość rzeki wynosi 56,4 km, w tym 44,5 km występuje na terenie Powiatu Średzkiego. Zlewnia zajmuje powierzchnię 620,8 km². Maskawa jest ciekiem typowo nizinnym, o średnim spadku 0,08 ‰. Zarówno na rzece głównej jak i jej dopływach istnieje szereg jazów, liczne łączące się rowy melioracyjne, a w km 29,5 rzeki Maskawy – zbiornik retencyjny „Środa” zasilany jej wodami. Rzeka przepływa przez gminę Dominowo, Środa Wlkp. (19,4 km), Krzykosy (5,2 km) i Zaniemyśl (9,0 km).

·    Struga Średzka jest prawostronnym dopływem rzeki Maskawy oraz lewostronnym dopływem rzeki Kopli. Uchodzi ona do Maskawy w jej 26,0 km w Środzie Wlkp. Całkowita długość Strugi wynosi 15,7 km, a powierzchnia zlewni 58,2 km². Wzdłuż zachodniej strony strugi występują mokradła z zarastającymi zbiornikami wodnymi. Przepływa przez teren gminy Środa Wlkp. na długości 10,5 km.

·    Wielki Rów jest lewostronnym dopływem Maskawy i uchodzi do niej w 22,0 km biegu rzeki. Całkowita długość rzeki wynosi 27,2 km, a powierzchnia zlewni 99,8 km². Występuje na terenie gminy Środa Wlkp. odcinkiem 9,0 km.

·    Miłosławka uchodzi do Maskawy w 7,8 km biegu rzeki, a jej długość jej wynosi 36,3 km. Powierzchnia zlewni to 182,9 km². Rzeka przepływa przez tereny gminy Krzykosy – 11,7 km i gminy Zaniemyśl na odcinku 7,1 km.

Zbiorniki wodne

Do naturalnych zbiorników wodnych na terenie powiatu należą 4 jeziora położone na terenie gminy Zaniemyśl. Zaliczane są one do rynny kórnicko-zaniemyskiej i są to: Jezioro Raczyńskie, Jezioro Łękno, Jeziory Małe i Jeziory Wielkie. Ich charakterystykę morfologiczną przedstawia poniższa tabela. Dodatkowo na terenie gminy Środa Wlkp. znajduje się jeden sztuczny zbiornik retencyjny, zasilany głównie wodami powierzchniowymi.

Jezioro	Powierzchnia zwierciadła wody [ha]	Objętość [tys. m3]	Głębokość [m]		Kategoria podatności na degradację
			maks.	średnia
Raczyńskie	84,4	2 342,9	5,8	2,8	III
Łękno	26,1	581,0	5,0	2,2	III
Jeziory Małe	44,3	2 600,9	16,3	5,9	II
Jeziory Wielkie	60,3	1 817,0	5,4	3,0	non

·    Jezioro Raczyńskie położone jest na południowy-zachód od Zaniemyśla.

Jezioro Raczyńskie

Jest pierwszym zbiornikiem ciągu ośmiu jezior położonych w rynnie kórnicko-zaniemyskiej. Z Jeziora Raczyńskiego wypływa rzeka Kamionka. Zbiornik ten o powierzchni 84,4 km² posiada kształt silnie wydłużony. Dno jeziora jest silnie zróżnicowane, o średniej głębokości 2,8 m, z dwoma głęboczkami i dwoma wyniesieniami w postaci wysp. Większa – wyspa Edwarda – ma powierzchnię 3,1 ha. Na wyspie Edwarda znajduje się park wpisany do rejestru zabytków. Rośnie tam starodrzew liściasty z wieloma pomnikami przyrody, głównie dębami.

Bezpośrednie otoczenie jeziora stanowi drzewostan liściasty z dominacją olchy – ustalono strefę ochronną jeziora na górnej krawędzi zbocza rynny jeziornej. Planuje się utworzenie obszaru chronionego krajobrazu o przewodniej funkcji rekreacyjnej, który obejmowałby m.in. zlewnię Jeziora Raczyńskiego.

Nad brzegami jeziora zlokalizowane są sezonowe ośrodki wypoczynkowe, pole namiotowe, kąpieliska, punkty gastronomiczne i prywatne działki rekreacyjne, toteż jest ono narażone na silne obciążenie turystyczne i rekreacyjne.

Jezioro jest zbiornikiem typu sandaczowego, na którym prowadzona jest gospodarka rybacka.

·    Jezioro Łękno położone jest na zachód od Zaniemyśla. Zasilane jest przez rzekę Kamionkę wpływającą do niego od strony południowo-wschodniej, z odległego o ok. 1 km Jeziora Raczyńskiego. Jezioro to zajmuje powierzchnię 26,1 km², a jego średnia głębokość wynosi 2,2 m. Jest ono w niewielkim stopniu wykorzystywane w celach rekreacyjnych i turystycznych – zabudowa rekreacyjna znajduje się na południowo-wschodnim brzegu. Korzystny dla Jeziora Łękno (I kategoria) jest sposób zagospodarowania zlewni bezpośredniej, którą stanowią chroniące zbiornik lasy.

·      Jezioro Jeziory Małe położone jest na zachód od miejscowości Łękno.

Jezioro Jeziory Małe

Zajmuje powierzchnię 44,3 km². Jego średnia głębokość wynosi 5,9 m. Od strony południowej zbiornik zasilany jest przez rzekę Kamionkę, a od południowo-zachodniej przez rów melioracyjny. Jezioro wykorzystywane jest w niewielkim stopniu na cele rekreacyjne – zabudowa z nią związana znajduje się na północno-wschodnim brzegu zbiornika.

·      Jezioro Jeziory Wielkie położone jest na południe od miejscowości o tej samej nazwie. Zasilane jest przez rzekę Kamionkę od południa i rów melioracyjny od wschodu. Kamionka po przepłynięciu jeziora wypływa z jego północnego krańca w kierunku kolejnego Jeziora Bnińskiego leżącego na terenie gminy Kórnik. Średnia głębokość zbiornika wynosi 3,0 m i zajmuje powierzchnię 60,3 km².

·      Zbiornik retencyjny „Środa” usytuowany w 29,5 km rzeki Maskawy

Jezioro Średzkie

powyżej Środy Wlkp. (gm. Środa Wlkp.), wybudowany został w latach 1968 – 1971. Ma on powierzchnię geodezyjną 47,7 ha i objętość ok. 900 m². Wysokość piętrzenia wynosi 7,10 m. Jazy pozwalają na piętrzenie wody w celu nawadniania podsiąkowego lub ujęć bezpośrednich. Minimalna powierzchnia zalewowa wynosi 22,9 ha, średnia 35 ha, a maksymalna 45 ha. Zbiornik powstał w celu zwiększenia retencji, a także dla potrzeb rolnictwa, przemysłu i służb przeciwpożarowych. Obecnie wodę do nawodnień pobiera kilku rolników, natomiast nie korzysta z niej przemysł. Zbiornik spełnia głównie role zaplecza rekreacyjnego dla potrzeb mieszkańców Środy. Jest on zasilany wodami rzeki Maskawy.

Flora:

       Na obszarze powiatu występują fragmenty borów mieszanych (świeżych, wilgotnych). W drzewostanie dominują gatunki drzew liściastych: dęby szypułkowy i bezszypułkowy, brzoza brodawkowata, buk oraz jesion. Ponadto występują zbiorowiska drzew iglastych z udziałem sosny zwyczajnej, świerku i modrzewia. Ze względu na stosunkowo niewielką lesistość powiatu, roślinność nieleśna pełni ważną funkcję przyrodniczą. Szczególną rolę odgrywają zbiorowiska łąkowe, torfowe i szuwarowe w dolinach rzek (przede wszystkim Warty, Moskawy i Strugi Średzkiej), a także zbiorowiska roślinności wodnej towarzyszącej brzegom jezior, głównie Jeziora Raczyńskiego. Warstwa krzewów to przede wszystkim leszczyna pospolita, ale jest to zbiorowisko raczej słabo rozwinięte. Na szczególną uwagę zasługuje roślinność wodna, najbogatsza florystycznie i najbardziej zróżnicowana, występująca nad brzegami jezior i rzek. Z rzadkich gaunków flory Wielkopolski należy wymienić: wolffię bezkorzeniową, rdestnicę, świetlika, starca błotnego, goździka pysznego, oczeret, zamokrzycę ryżową.